قطر لوله اصلی فاضلاب به هیچ وجه نباید از قطور ترین لوله ای که به آن وارد می شودکمتر باشد

لوله هایی که فاضلاب سنگین را عبور می دهند دارای قطر و شیب بیشتری نسبت به لوله های حامل فاضلاب سبک خواهند بود

اجرای سیستم دفع فاضلاب ساختمان

طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان

طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان

طراحی صحیح و اصولی سیستم دفع فاضلاب ساختمان از جمله اهم مسائل در معماری ساختمان است که در حیطه وظایف متخصص تاسیسات قرار دارد. فقدان سیستم مناسب دفع فاضلاب در بعضی از ساختمان ها، گاهی منجر به بروز ضایعات و مشکلات فراوانی می گردد که برای احتراز از آنها باید به کلیه دستورات و مقررات لازم الجرا در طرح سیستم فاضلاب توجه نمود. 

پس از جمع آوری فاضلاب موضوع تخلیه آن به خارج از ساختمان پیش می آید که این مشکل امروزه در کشورهایی که دارای سیستم جمع آوری فاضلاب شهری می باشند وجود ندارد. بطوری که فاضلاب شهر به تصفیه خانه هایی هدایت شده پس از تصفیه تقریبا از تمامی اجزاء فاضلاب به نحو موثری استفاده می گردد. 

متاسفانه شهرهای ایران غیر از تعداد انگشت شماری، فاقد سیستم جمع آوری فاضلاب شهری می باشند. لذا فاضلاب ساختمان ها به طور انفرادی در چاه هایی که بدین منظور حفر می گردد تخلیه می شود.

انواع فاضلاب ساختمان:
  1. فاضلاب سبک- فاضلابی را گویند که از آب خالص با محتویات سبک تشکیل شده باشد، مانند فاضلاب دستشویی یا کف شویی که حاوی مقداری کف صابون با اجرام کوچک از قبیل خاک و خاشاک و غیره است.
  2. فاضلاب سنگین- به فاضلابی اطلاق می شود که محتوی فضولات انسانی یا حیوانی و مواد سنگین باشد. لوله هایی که فاضلاب سنگین را عبور می دهند دارای قطر و شیب بیشتری نسبت به لوله های حامل فاضلاب سبک خواهند بود.
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
اجزا سیستم فاضلاب:
الف) لوله ها- بطور کلی سیستم لوله کشی فاضلاب ساختمان شامل تعدادی لوله فرعی قائم، لوله اصلی قائم، لوله فرعی افقی و لوله اصلی افقی می شود. انواع لوله های فاضلاب برحسب نوع وظیفه عبارتند از:
  1. لوله های حامل فاضلاب سبک
  2. لوله های حامل فاضلاب سنگین
  3. لوله های تخلیه آب باران و نزولات جوی
  4. لوله های مرکب- که حاوی فاضلاب سبک و آب باران تواماً می باشند و استفاده از آنها امروزه بندرت صورت می گیرد.
  5. لوله های تهویه- لوله های تهویه ای که به نزدیکی سیفون هر وسیله بهداشتی متصل می شوند. تا آنها را با هوای آزاد رابطه دهند به لوله های فرعی تهویه موسومند. این لوله ها یا به لوله های قائم اصلی تهویه که مستقیما تا پشت بام ادامه می یابند و به آنها هواگیرقائم اصلی می گویند اتصال پیدا می کنند و یا در آخرین طبقه ساختمان به لوله ای که در دنباله لوله اصلی قائم فاضلاب تا پشت بام ادامه یافته وظیفه تهویه را بعهده دارد و لوله هوابر نامیده می شود، متصل می گردند.
ب) دریچه بازدید- دریچه ای است که در مواقع گرفتگی سیفون، لوله ها، زانویی ها و غیره برای رفع گرفتگی و تمیز کردن بدون نیاز به شکافتن ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد. 

در هر سیستم فاضلاب باید تعداد کافی دریچه بازدید در پایین ترین نقطعه هر لوله فاضلاب قائم، در سر زانو سه راهه ها موقع اتصال یک لوله فرعی به لوله اصلی دیگر، در هر تغییر مسیر لوله و بالاخره در لوله اصلی فاضلاب ساختمان که از دیوار خارجی عبور می کند نصب نمود. دریچه های بازدید اغلب توسط وصاله سه راهه Y شکل در مسیر لوله فاضلاب نصب می شوند.

طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان

برای لوله های فاضلاب تا قطر 4 اینچ، لوله منتهی به دریچه بازدید باید برابر با همان قطر لوله فاضلاب باشد و برای لوله های فاضلاب با قطر برابر با همان قطر بیش از 4اینچ، قطر لوله منتهی به دریچه بازدید باید حداقل 4 اینچ یا بیشتر در نظر گرفته شود. 

برای لوله های زیرزمینی با قطر بیش از 10 اینچ باید یک سوراخ آدم رو با زانویی 90 درجه در فواصل حداکثر تا 150 فوت نصب شود. دهانه دریچه باید حدود 12 اینچ بالاتر از سطح کف قرار گیرد تا کار تمیز کردن لوله ها براحتی صورت پذیرد. 

برای لوله های فاضلاب افقی به قطر 4 اینچ یا کمتر، در هر 50 فوت و برای لوله های با قطر بیشتر در هر 100 فوت باید یک درچه بازدید نصب شود. دهانه دریچه بازدید توسط درپوش بسته می شود.

ج) سیفون- سیفون یک وسیله آب بندی شده است که در محل اتصال وسیله بهداشتی به لوله فاضلاب قرار می گیرد و وظیفه اش جلوگیری از ورود گازهای متعفن سیستم فاضلاب به فضای داخل ساختمان است. 

بطوری که همواره مقداری آب درقسمت U شکل سیفون باقی می ماند و مانند سدی در برابر ورود گازهای متعفن سیستم فاضلاب به فضای داخل ساختمان عمل می نماید. عمق مناسب آب بندی برای فاضلاب سنگین حدود 2 اینچ و و حداکثر 4 اینچ است که در مورد آب باران می تواند بیشتر هم باشد.

قطر لوله های فاضلاب براساس میزان فاضلابی که حمل می کنند و شیب آنها بنحوی تعیین می گردد که از حداقل قطرهایی که برای لوله های افقی و قائم ذکر شد

طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان

ظرفیت و قطر لوله های فاضلاب:

چنانکه می دانیم، حرکت فاضلاب در داخل لوله ها تنها در اثر نیروی وزن آن و بدون کمک عامل خارجی صورت می گیرد. در انتخاب قطر لوله های فاضلاب ساختمان باید در نظر داشت که انتخاب قطری بیش از اندازه مناسب علاوه بر اینکه هزینه لوله کشی را بالا می برد موجب کندی جریان فاضلاب در لوله نیز می گردد، از طرفی قطر کمتر از اندازه لازم باعث می شود که سرعت جریان فاضلاب در اثر تراکم ذرات آن و افزونی مقاومت اصطکاکی، کم شده لوله قادر به عبور دادن قطعات حجیم نباشد، و این خصوصا در مورد فاضلاب سنگین سبب گرفتگی لوله در پیچ و خم ها و زانو سه راهه می گردد.

حداقل قطر لوله های فاضلاب سبک- حداقل قطر لوله های افقی و قائم حامل فاضلاب سبک ساختمان 2 اینچ تعیین شده است. این لوله ها بطوری که قبلا ذکر شد حامل فاضلاب دستشویی، کفشویی، حمام و بطور کلی فاضلابی که از آب و محتویات سبکی نظیر کف صابون، خاک و خاشاک و غیره تشکیل شده، می باشد.

حداقل قطر لوله های فاضلاب سنگین- حداقل قطر لوله های افقی و قائم حامل فاضلاب سنگین ساختمان 4 اینچ تعیین شده است. لوله های فاضلاب سنگین به لوله هایی اطلاق می شود که حامل فضولات انسانی یا حیوانی باشند. همچنین لوله هایی که فاضلاب سنگین و سبک را با هم حمل می کنند جز لوله های فاضلاب سنگین شمرده می شوند. 

بطور کلی قطر لوله های فاضلاب چه سنگین چه سبک براساس مقدار فاضلابی که قرار است حمل کنند و شیب آنها تعیین می شود. بعضی از استانداردها حداقل قطر لوله های فاضلاب سنگین را 3 اینچ تعیین نموده اند.

طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان
طراحی لوله کشی سیستم فاضلاب ساختمان

شیب لوله های فاضلاب افقی- از آنجایی که حرکت فاضلاب تحت نیروی وزن آن صورت می گیرد، باید با توجه به امکانات ساختمان شیبی برای لوله های افقی در نظر گرفت تا فاضلاب بتواند بسهولت در داخل لوله ها حرکت کند. طبق استانداردهای آمریکا مناسب ترین شیب برای لوله های افقی فاضلاب 48/1 فوت در هر فوت مطابق با 4/1 اینچ در فوت می باشد. 

در لوله های افقی با این شیب، سرعت جریان فاضلاب کافی بوده لوله ها خود به خود پاک می شوند و فشارهای غیرعادی نیز در سیستم لوله کشی فاضلاب ایجاد نمی شوند. با این حال گاهی به علت زیاد بودن طول لوله یا مشکلات اجرایی دیگر، ممکن است ناگزیر باشیم شیب کمتری به لوله ها بدهیم،  ولی در هر حال باید سعی کنیم میزان این شیب از 8/1 اینچ در فوت کمتر نباشد.

تعیین قطر لوله های فاضلاب ساختمان

بطور کلی قطر لوله های فاضلاب براساس میزان فاضلابی که حمل می کنند و شیب آنها بنحوی تعیین می گردد که از حداقل قطرهایی که برای لوله های افقی و قائم ذکر شد کمتر نباشد. برای تعیین قطر شاخه های افقی با توجه به تعداد واحدهای مصرفی که در آنها تخلیه می شود و شیب مورد نطر استفاده می شود. 

نکته قابل تذکر این است که قطر لوله اصلی فاضلاب به هیچ وجه نباید از قطور ترین لوله ای که به آن وارد می شودکمتر باشد.