گرفتگی قطره چکان ها بتدریج باعث عدم توزیع یکنواخت آب می شود

اگرآبیاری قطره ای توام با شستشوی نمکها نباشد ممکن است بعد از سالها،تجمع نمک در لایه سطحی خاک به قدری زیاد شود که خاک را از چرخه تولید خارج کند

معایب سیستم آبیاری قطره ای

آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید

آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید

در حالی که آبیاری قطره ای در جهان و ایران، به دلیل کمبود آب به سرعت در حال گسترش می باشد اما لازم است به واقعیات این سیستم ها نیز آگاهی پیدا کرد. بخصوص این که اکثر نقاط ایران که سیستم در آن ها گسترش پیدا می کند مناطق خشک و نیمه خشکی است که علاوه بر کمبود آب کیفیت آب نیز مطلوب نمی باشد. 

در ایران اکثر زمین هایی که زیر کشت آبیاری قرار می گیرند و یا سیستم های آبیاری آنها از روش های سنتی به قطره ای تبدیل می شود اراضی هستند که قبلا تسطیح شده و هزینه های بالای تسطیح و آماده سازی زمین در آنها قبلا انجام پذیرفته است. 

بنابراین عملا از مزیتی که خاص آبیاری قطره ای بوده و آن کاربرد این روش در اراضی تپه ماهوری و ناهموار می باشد استفاده نمی شود. خودکار کردن سیستم و صرفه جوئی در استفاده از کارگر نیز در ایران به دلیل فراوان بودن نیروی کاری و ارزان بودن دستمزد کارگر نسبت به سایر نقاط جهان برای سیستم های قطره ای مزیت به شمار نمی رود. 

گرچه در آبیاری قطره ای از آب شور و لب شور بهتر استفاده کرد ولی باید به این نکته نیز توجه داشت که اگر آبیاری قطره ای توام با شستشوی نمک ها نباشد ممکن است بعد از چندین سال، تجمع نمک در لایه سطحی خاک به قدری زیاد شود که خاک را از چرخه تولید خارج نماید. این مساله نکته بسیار با اهمیتی است که باید به لحاظ زیست محیطی به آن توجه گردد.

موضوع دیگری که در استفاده از روش های قطره ای باید مدنظر قرار گیرد آن است که این سیستم به شدت وابسته به صنابع و فناوری خاص خود می باشد و لازم است همزمان با توسعه آن صنایع وابسته به سیستم های قطره ای نیز گسترش پیدا کند تا زارع در عمل با مشکل تامین تجهیزات آبیاری قطره ای مانند لوله و اتصالات، صافی ها، پمپ ها، وسایل تزریق کود و سم، شیرآلات و سایر موارد مواجه نباشد. 

از این نظر ایجاب می کند قبل از انتخاب سیستم قطره ای از اطراف زارع و یا مهندسان طراح یک مقایسه کلی بین روش های مختلف آبیاری انجام گیر و تنها در صورتی که سیستم قطره ای از جمیع جهات مقرون به صرفه باشد آن را انتخاب نمایند.

علی رقم موفقیت هایی که از آبیاری قطره ای حاصل شده است این روش مشکلاتی را نیز دربردارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1. گرفتگی قطره چکان
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید

بزرگترین مشکل در آبیاری قطره ای گرفتگی قطره چکان ها با مواد مختلف و مسدود شدن روزنه ها در آن است. گرفتگی قطره چکان ها بتدریج باعث عدم توزیع یکنواخت آب می شود. خطر مسدود شدن قطره چکان ها باعث بالا رفتن هزینه های نگهداری سیستم مانند کنترل قطره چکان ها و تعویض یا تعمیر آنها نیز می شود.

برای رفع این مشکل دو راه وجود دارد: یکی استفاده از وسایل یا قطره چکان هایی که امکان گرفتگی آنها کم است و دوم توجه بیشتر به کیفیت آب و تصفیه آن قبل از ورود به سیستم.

اکثرا بر این عقیده اند که تصفیه آب و اصلاح شیمیایی آن و شستشوی لوله ها و قطره چکان ها موثرترین راه حل این مساله است.

سایر مشکلات مانند نشت آب از اتصالات و یا زیان های ناشی از پرندگان و جوندگان و حیواناتی مانند موش، خرگوش، شغال، سگ و غیره از همیت چندانی برخوردار نمی باشند. مساله گرفتگی قطره چکان درآبیاری قطره ای بقدری مهم است که هر جا این سیستم کنار گذاشته شده است عامل گرفتگی قطره چکان مهمترین دلیل بوده است.

2. تجمع نمک در سطح خاک و نزدیک گیاه

در هنگام آبیاری با آب شور یا روش قطره ای، به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک، تجمع نمک در محیط خارجی پیاز رطوبتی و سطح خاک زیاد است. این امر باعث می شود که اگر در فصل رشد باران رخ دهد نمک های تجمع یافته در سطح خاک به طرف پایین شسته شده و وارد منطقه توسعه ریشه ها می شود.

به همین دلیل توصیه می شود در صورت وقوع باران در جین آبیاری به روش قطره ای انجام آبیاری قطع نشده و همچنان تا پایان بارندگی ادامه داشته باشد تا نمک به محیط ریشه ها رانده نشود.

در آبیاری قطره ای تجمع تدریجی نمک در سطح خاک برای رشد گیاه بعد در سال آتی مناسب نشده و جوانه زدن را با مشکل مواجه می کند. لذا باید حتی المقدور پس از پایان دوره رشد و قبل از شروع کشت در سال بعد، خاک را با انجام یک آبیاری سطحی و سنگین شستشو داد.

آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید

به همین دلیل ایجاب می کند که در بسیاری موارد زمین آبیاری قطره ای طوری آماده سازی شود که برای آبیاری سطحی نیز مناسب باشد.

3. محدودیت حرکت آب در خاک و عدم توسعه ریشه ها

حجم کوچک خاک خیس شده در آبیاری قطره ای در مقایسه با سایر روش ها از یک طرف مفید و از طرف دیگر غیر مفید است

حجم کوچک خاک خیس شده در آبیاری قطره ای در مقایسه با سایر روش ها از یک طرف مفید و از طرف دیگر غیر مفید است. برای آن که گیاه بتواند رشد مطلوبی داشته باشد لازم است حداقلی از حجم خاک در اختیار ریشه ها قرار گیرد.

درتوزیع آب در خاک و توسعه ریشه های گیاه عوامل متعددی مانند، خاک (بافت، خصوصیات نفوذ و ناهمگنی آن)، گیاه (جذب آب و شدت تعریق)، مقدار و فاصله بین آبیاری ها، تعداد قطره چکان ها برای هر گیاه و دبی آن ها دخالت دارد که چنانچه به هر علتی محیط توسط ریشه ها محدود گردد ممکن است رشد گیاه نیز به تبع آن محدود شود.

به همین دلیل توصیه می شود طرح های آبیاری قطره ای در مورد درختان میوه همزمان با کاشت اولیه آن ها پیاده شود و حتی الامکان از تغییر سیستم آبیاری باغات کهنه و درختان چند ساله و مسن به سیستم قطره ای خودداری شود.

زیرا درختانی که ریشه های آنها با روش آبیاری سطحی شکل گرفته است در صورت آبیاری به روش قطره ای صدمه خواهند دید.

از معایبی که برخی از زارعین برای آبیاری قطره ای ذکر می شکنند عدم مقاومت درخت ها در مقابل نیروی باد است که آن را به محدود شدن گسترش ریشه ها در سطح خاک و نداشتن استحکام برای مقاومت درخت در مقابل نیروی باد مرتبط می دانند.

4. محدودیت فنی- اقتصادی
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید
آنچه که باید در مورد معایب آبیاری قطره ای بدانید

هزینه سرمایه گذاری اولیه در آبیاری قطره ای نسبت به سایر روش های آبیاری زیادتر است. آبیاری قطره ای را از نظر سرمایه گذاری می توان مشابه آبیاری بارانی با لوله های ثابت دانست.

 در حال حاضر هزینه سرمایه گذاری اولیه برای اجرای یک سیستم قطره ای در سطح بین المملی 2000 تا 8000 دلار برای هر هکتار می باشد که مشتمل بر وسایل تصفیه، پمپ، دستگاه تزریق کود و لوله ها می باشد.

 البته هزینه واقعی سیستم بستگی به نوع دستگاه های تصفیه آب، وسایل تزریق کود و سم و تمهیدات خودکار شدن آن دارد.

به طور کلی در درجه اول این سیستم بیشتر مناسب گیاهانی است که با فاصله نسبتا زیاد از یکدیگر اقتصادی کاربرد آن برای گیاهان دیگر مانند غلات و زراعت های مشابه بصرفه نمی باشد. 

هر چند اخیراً گزارشاتی موجود است که روش خرد آبیاری در زراعت هایی مانند ذرت و گندم و یونجه بکار گرفته شده است.

عدم استفاده از مواد مطلوب در ساخت لوله و اتصالات یکی از اشکالاتی است که زارعین در عمل با آن مواجه می باشند. مشکلاتی مانند ترک خوردگی و ایجاد شکاف در لوله به دلیل عدم مقاومت لوله ها در برابر تنش های وارد در محل اتصالات است که ناشی از ساخت لوله با مواد نامرغوب می باشد.

طراحی و اجرای سیستم های آبیاری قطره ای توسط افراد غیر متخصص مشکلات عدیده ای در بردارد که سرانجام به شکست سیستم منتهی می شودو این از جمله مواردی است که در هر طرح آبیاری قطره ای- هرچند کوچک- باید مراعات گردد.