لوله پلی اتیلن زهکشی که یک طرف سوراخ میشود و قسمت سوراخ دار، در هنگام نصب به سمت بالا قرار میگیرد
لوله پلی اتیلن زهکشی که یک طرف سوراخ میشود و قسمت سوراخ دار، در هنگام نصب به سمت بالا قرار میگیرد

زهکشی خارج نمودن آب مازاد از خاک است. یکی از کاربردهای زهکشی برطرف کردن شوری خاک است.  در زمین هایی که با آب نسبتاً شور آبیاری می شود برای از بین بردن املاح موجود در خاک همیشه باید کمی بیشتر از حد معمول آبیاری کرد برای خارج کردن آب اضافی از خاک است زهکشی استفاده می کنند. 

هدف اصلی از زهکشی فراهم کردن محیط مناسب برای رشد ریشه گیاه وخارج کردن طبیعی یا مصنوعی آب مازاد از یک منطقه است که بتوان از آب مجدداً استفاده کرد. بسیاری از گیاهان تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن را از راه ریشه در خاک اطراف خود انجام می دهند. 

رطوبت زیاد خاک مانع از دریافت اکسیژن توسط ریشه گیاه خواهد شد. باقی ماندن پساب آبیاری در خاک مزرعه باعث خسارت به محصولات زراعی می شود. به طور کلی اهداف زهکشی عبارتند از:

  1. جلوگیری از شوری خاک مزرعه و افزایش املاح موجود در خاک
  2. جلوگیری از فرسایش خاک توسط رواناب های سطحی
  3. کنترل سطح آب زیرزمینی و جلوگیری از آسیب رساندن بالا آمدن سطح آب زیرزمینی به رشد ریشه و عملکرد گیاه
  4. استفاده مجدد از آب در مناطق کم آب و خشک
لوله های شیاردار خرطومی زهکشی دارای پوشش الیافی میباشند، گاهی از این لوله ها برای آبیاری زیرسطحی استفاده میشود
لوله های شیاردار خرطومی زهکشی دارای پوشش الیافی میباشند، گاهی از این لوله ها برای آبیاری زیرسطحی استفاده میشود
انواع زهکشی

زهکش های طبیعی توسط کشاورزان به صورت سنتی احداث می‌شود. در یک دسته بندی کلی می توان زهکش ها را به دو گروه طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی کرد. اما در طرح های آبیاری تحت فشار زهکش ها را می‌توان اینگونه تقسیم بندی کرد:

  • زهکشی های روباز یا سطحی (برای جمع آوری رواناب ها یا آب باران)
  • زهکشی های زیرزمینی یا عمقی (برای جمع آوری از آب نفوذ کرده در عمق خاک)

ادامه مطالب این صفحه در مورد تجهیزات و لوله های مورد نیاز زهکشی زیرزمینی میباشد. چونکه زهکشی سطحی نیازی به لوله یا تجهیزات خاصی ندارد و اغلب با حفاری در زمین و ایجاد کانال هایی اجرا می شود.

لوله بتونی زهکشی بیشتر از اینکه برای جذب آب مازاد خاک استفاده شود برای انتقال زه آب استفاده میشود
لوله بتونی زهکشی بیشتر از اینکه برای جذب آب مازاد خاک استفاده شود برای انتقال زه آب استفاده میشود
انواع لوله های زهکشی

یک شبکه لوله کشی زهکشی شامل لوله های فرعی سوراخ دارکه ممکن است با فیلتر یا بدون فیلتر باشند و چاه های مشاهده ای یا منهول و لوله های جمع کننده اصلی و در صورت نیاز ایستگاه های پمپاژ می باشد. لوله های زهکشی در عمق یک تا سه متری زمین نصب می‌شوند و آب اضافی موجود در خاک از طریق شیارهای روی لوله زهکشی به داخل لوله نفوذ میکند و از طریق جریان ثقلی به محل مورد نظر جریان می یابد. انواع لوله های زهکشی از لحاظ متریال آن:

  • لوله های پلاستیکی زهکشی (پی وی سی - پلی اتیلن و کاروگیت)
  • لوله‌های سفالی یا بتنی زهکشی

امروزه لوله های پلیمری در زهکشی استفاده بیشتری دارد ولی اکثر این لوله های پلاستیکی سوراخ دار نیستند که باید بعد از خرید سوراخ دار شوند. در صورت نیاز میتوان روی لوله زهکش را با یک لایه پارچه از جنس پلی استر یا پوششی از الیاف مخصوص پوشاند.

بهترین عمق کار گذاشتن لوله زهکشی، فاصله بین 1 تا 3 متری از سطح زمین میباشد
بهترین عمق کار گذاشتن لوله زهکشی، فاصله بین 1 تا 3 متری از سطح زمین میباشد
لوله پی وی سی (پلیکا) برای زهکشی

استفاده از لوله پولیکا یا پی وی سی برای زهکشی طرفداران زیادی ندارد زیرا اگر سوراخ دار شود، زیر فشار خاک احتمال شکستن آن زیاد است. لوله پی وی سی انعطاف زیادی ندارد لذا در صورت رانش یا نشست زمین دچار شکستگی می شود. 

لوله کاروگیت زهکشی

لوله کاروگیت به صورت یک لوله موج دار است که با مواد پلی اتیلن HDPE ساخته می شود. این لوله دو لایه است و می‌توان با شیار زدن روی آن به وسیله مته یا به وسیله سنگ فرز از آن به عنوان لوله های زهکشی استفاده کرد.

سوراخ ها یا شیارهای روی لوله زهکشی باعث جذب حداکثری زه آب از خاک میشود
سوراخ ها یا شیارهای روی لوله زهکشی باعث جذب حداکثری زه آب از خاک میشود

لوله کاروگیت در برابر سایش بسیار مقاوم است و تحمل فشار خوبی نیز از بیرون دارد لذا عمر و دوام بیشتری نیز دارد. همچنین در سایزهای متنوع تولید میشود و قیت مناسبی هم دارد.

لوله زهکش استاندارد در قطرهای 100 تا 200 میلیمتر تولید میشوند

لوله پلی اتیلن زهکشی

از لوله پلی اتیلن با سوراخ دار کردن آن می توان از لوله پلی اتیلن به عنوان لوله زهکش استفاده کرد. لوله پلی اتیلن داخل کارخانه شیاردار و مشبک نمیشود. باید در محل مزرعه یا در کارگاه هایی که این کار را انجام میدهند لوله را شیار دار کرد. 

هزینه لوله پلی اتیلن برای آبیاری نسبت به لوله های دیگر بیشتر است و به دلیل ضخامت بیشتری که دارد، سوراخ زدن روی آن کمی سخت تر از سایر لوله ها میباشد. 

لوله هایی که برای زهکشی در عمق کمتر از نیم متر نصب میشوند برای جمع آوری رواناب ها و آب باران هستند
لوله هایی که برای زهکشی در عمق کمتر از نیم متر نصب میشوند برای جمع آوری رواناب ها و آب باران هستند
لوله خرطومی مشبک

این لوله ها در کارخانه به صورت شیاردار تولید می‌شوند که انعطاف پذیر هستند و کلاف میشوند. این لوله ها ممکن است یک لایه الیاف روی خود داشته باشند. شیارهای موجود روی لوله های خرطومی به صورت دایره و یا خطی میباشند.

جنس این لوله های از یو پی وی سی است و به دلیل طراحی آن مقاوم و سبک است. به راحتی نصب میشود و شیارهای آن باعث جذب حداکثری آب مازاد خاک میشود. بهترین گزینه برای زهکشی استفاده از همین لوله ها است.

اجرا، نصب و لوله کشی زهکشی
ریختن شن و ماسه با دانه بندی درشت اطراف لوله زهکشی جلوی مسدود شدن شیارها با گل و لای را میگیرد
ریختن شن و ماسه با دانه بندی درشت اطراف لوله زهکشی جلوی مسدود شدن شیارها با گل و لای را میگیرد

نصب سامانه های زهکشی باید به گونه ای باشد که به حداقل نگهداری و هزینه های جاری نیاز داشته باشد ایراداتی مثل تغییر شکل لوله ها و شکستگی آنها و همچنین خرابی شیار ها و درزهای لوله ها که باعث ورود رسوبات به داخل لوله ها می گردد سامانه زهکشی را پر هزینه و بی فایده می کنند.

خروجی شبکه زهکشی باید به گونه ای طراحی شود که از برگشت آب و یا سیلاب به داخل شبکه و همچنین ورود حیوانات جونده به داخل لوله های زهکشی جلوگیری کند. محلی که چند لوله زهکش به هم می رسند چاهک آدم رو یا منهول نام دارد که برای جمع شدن شن و ماسه داخل لوله های زهکشی در نظر گرفته می شود.

نگهداری و شست و شوی لوله های زهکشی

وقتی رسوب کردن املاح و ریشه ها و ورود به داخل لوله های زهکشی به حدی باشد که نتوان آن را شستشو کرد و یا برطرف کرد باید لوله های زهکش جایگزین و تعویض شوندلذا قبل از اینکه نیاز به تعویض لوله های زهکشی باشد اقدام به بازرسی و شستشوی دوره‌ای لوله ها کنید. اما به هرحال میتوان از روش های زیر برای شست شوی لوله های زهکشی استفاده کرد:

قرار دادن دریچه بازدید در مسیر لوله های زهکش، مسدود شدن احتمالی شیارها و سوراخ های لوله ها را به شما نشان میدهد
قرار دادن دریچه بازدید در مسیر لوله های زهکش، مسدود شدن احتمالی شیارها و سوراخ های لوله ها را به شما نشان میدهد
  • شست و شوبا فشار بالای آب که می‌تواند گل و لای و ریشه ها را از داخل لوله های زهکشی خارج کند
  • شست شو با مواد شیمیایی محلول در آب می تواند رسوبات و املاح داخل لوله های زهکشی که باعث گرفتگی آنها شده را تخلیه کند

جابجایی درختان آبدوست از نزدیکی لوله های زهکشی به حدود 20 متری آنها میتواند باعث جلوگیری از ورود ریشه این درختان به داخل لوله ها شود. همچنین با ریختن ماسه با دانه بندی درشت اطراف لوله های زهکش مانع از ورود رسوبات خاک به لوله ها میشوید.

نظرات شما

تبلیغات شرکت های تولیدی و بازرگانی آزاد و رایگان است